Het ontstaan van overdracht

De mechanismen overdracht en tegenoverdracht zijn een specifieke vorm van projectie, namelijk ‘de projectie van een autoriteit uit je jeugd, doorgaans een ouderfiguur’ (Riekje Boswijk-Hummel, Liefde in wonderland). Omdat je deelnemers jou, de trainer, als autoriteit zien, is er in een training altijd sprake van overdracht.

Het mechanisme werkt twee kanten op:

  • deelnemers projecteren een ouderfiguur op jou; dit noemen we overdracht;
  • de trainer projecteert een ouderfiguur op de groep en/of deelnemers; dit noemen we tegenoverdracht.

De onvervulde behoeften van het innerlijk kind
De (tegen)overdracht ontstaat doordat we als kind in meer of mindere mate in onze behoeften zijn gefrustreerd. Afhankelijk van de talenten van je ouders ben je in meer of mindere mate in je behoeften zoals warmte, zorg, respect en erkenning voorzien, en heb je in meer of mindere mate kwetsures opgelopen. Hoe groter je kwetsures, hoe groter je reservoir aan onvervulde behoeften als kind. Een reservoir dat je als volwassene nog steeds met je meedraagt en dat nog steeds om vervulling vraagt.

(Tegen)overdracht ontstaat in vier stappen

Stap 1: Gevoelens
Iedereen heeft gevoelens en emoties die voortdurend komen en gaan. Het ene moment zijn die wat op de achtergrond en het andere moment zijn ze prominent(er) aanwezig.

AAA_3d_poppetjes_ruzie136905539

Stap 2: Behoeften
Onder elke emotie zit een behoefte. Behoefte aan erkenning, aandacht, contact, waardering. Hoe heftiger de emotie, hoe nijpender de onderliggende behoefte.

Stap 3: Reddersbeelden
Iedereen heeft een beeld over de vervulling van zijn behoefte. Vaak is dit beeld gekoppeld aan het archetypische beeld van de ideale ouder; een altijd hartelijk, belangstellend, onvoorwaardelijk liefhebbend persoon.

Stap 4: Projectie
De deelnemer ‘plakt’ het beeld van de archetypische ouder op de groep (dit heet projectie), en verwacht daarmee – onbewust – dat de trainer in zijn behoeften gaat voorzien (overdracht). Omgekeerd ‘plakt’ de trainer zijn achetypische beeld op de deelnemers, en maakt zich daarmee afhankelijk van zijn deelnemers in het voorzien in zijn behoeften (tegenoverdracht).

Ontwikkelingspunt voor de trainer
Onderzoek een situatie waarin een deelnemer emotioneel erg heftig naar jou als trainer reageerde. Als je eerlijk bent: was de reactie van de deelnemer terecht? Was de heftige emotie passend bij het incident? Hoe reageerde jij emotioneel op deze deelnemer?

Meer leren?

Wil je jezelf persoonlijk en professioneel diepgaand ontwikkelen als trainer? Dan kun je bij Blankestijn & Partners terecht in de opleidingen:
Trainen met ziel en zakelijkheid 3: Persoonlijk procestrainer
Trainen met ziel en zakelijkheid 4: Systemisch teamtrainer